Instemming van de OR

‘Instemming van de OR is niet vereist, als de aangelegenheid al inhoudelijk geregeld is in een CAO of publiekrechtelijke regeling’, zo staat te lezen in de WOR, artikel 27. Tóch geeft datzelfde artikel de OR in principe verstrekkende bevoegdheden door middel van het instemmingsrecht . Dat instemmingsrecht is van toepassing op zaken als beloningssystemen, werktijdenregelingen en spaarregelingen. Artikel 25 regelt het adviesrecht van ondernemingsraden. De OR heeft het recht advies uit te brengen op diverse gebieden die raken aan de arbeidsvoorwaarden, ook als zij in CAO’s geregeld zijn. Het gaat dan bijvoorbeeld om fusies, reorganisaties en het groepsgewijs inlenen van arbeidskrachten. Stimulerende taken op het vlak van arbeidsvoorwaarden heeft de wet de OR eveneens gegeven. Artikel 28 spreekt van ‘het naar vermogen bevorderen door de OR van de naleving van geldende arbeidsvoorwaarden’.

Wel of niet inhoudelijk geregeld in de CAO

De ondernemingsraad heeft, op grond van zijn gewone rechten, meer te vertellen naarmate de CAO meer ter beslissing aan de ondernemer laat. Als de werkgever door een regeling in de CAO gedwongen wordt een bepaald rooster te volgen, hoeft hij hiervoor niet apart instemming te vragen aan de OR. Die kwestie is dan inhoudelijk geregeld in de CAO. Maar zodra de CAO de ondernemer iets te kiezen laat, treedt automatisch ook het instemmingsrecht van de ondernemingsraad in werking. Tenzij de opstellers van de CAO (vakbonden en werkgeversverenigingen) een andere procedure hebben voorgeschreven. Zij kunnen bijvoorbeeld de bevoegdheid om de CAO-bepalingen verder in te vullen, ook delegeren aan de ondernemer en de vakbondsbestuurder.

De ondernemingsovereenkomst of het convenant

Indien de ondernemingsraad meer in de melk te brokkelen wil of kan hebben – en de werkgever met die OR wel zaken wil doen – kan besloten worden een zogenaamde ‘ondernemingsovereenkomst’ af te sluiten. Via deze overeenkomst creëert de ondernemingsraad voor zichzelf een behoorlijk sterke onderhandelingspositie. Daar waar een CAO geldt, kan het als aanvulling dienen. In situaties waar geen CAO geldt, is de ondernemingsovereenkomst zelfs een soort ‘pseudo-CAO’. Maar wat is het dan precies? In een dergelijk document kan van alles zijn geregeld, zoals de gang van zaken bij fusies en reorganisaties, de informatievoorziening aan de ondernemingsraad en de samenwerking met de arbodienst. Daarnaast kunnen in een dergelijke ondernemingsovereenkomst, ook wel ‘convenant’ genoemd, de geldende arbeidsvoorwaarden worden neergelegd.

Ondernemingsovereenkomst volgens de WOR

Wat is een ondernemingsovereenkomst volgens artikel 32 WOR? Artikel 32 spreekt van een schriftelijke overeenkomst, maar in het taalgebruik wordt inmiddels ook de term ‘ondernemingsovereenkomst’ gehanteerd. Een ondernemingsovereenkomst of convenant op grond van artikel 32 is een overeenkomst tussen de ondernemer en de ondernemingsraad waarin is vastgelegd dat de ondernemingsraad meer of andere bevoegdheden krijgt dan de bevoegdheden die in de wet worden genoemd. Ook kan het gaan om het vastleggen van de uitleg die werkgever en ondernemingsraad geven aan de rechten ontleend aan de Wet op de ondernemingsraden.

Wat kan er staan in een ondernemingsovereenkomst?

Een ondernemingsovereenkomst bestaat meestal uit twee delen. Het eerste deel is de inhoudelijke ondernemingsovereenkomst en bestaat uit de volgende zaken: – De bestaande bevoegdheden worden uitgebreid. Bijvoorbeeld: het aantal zaken waarover de bestuurder instemming moet vragen aan de ondernemingsraad (de ‘limitatieve opsomming’ van artikel 27), wordt uitgebreid. Dat kan zover gaan dat ook de primaire arbeidsvoorwaarden als de loonhoogte en de lengte van de werkweek instemmingsplichtig worden gemaakt. Dit zijn zaken die de wetgever primair toevertrouwt aan de sociale partners (vakbeweging en werkgevers). De deur naar afspraken hierover tussen werkgever en ondernemingsraad is hiermee nadrukkelijk opengezet. – De bestaande bevoegdheden worden vergroot. Het is bijvoorbeeld denkbaar alle onderwerpen die vallen onder het adviesrecht (artikel 25 WOR) te laten vallen onder het instemmingsrecht (artikel 27 WOR). Het is ook mogelijk af te spreken dat van het wettelijk recht om vervangende toestemming te halen bij de kantonrechter, geen gebruik wordt gemaakt . Het instemmingsrecht is dan een overeenstemmingsrecht geworden. – Bevoegdheden en rechten die de ondernemingsraad op grond van de WOR heeft, krijgen een specifieke interpretatie. Zo is er in artikel 25 diverse malen sprake van dat iets ‘belangrijk’ moet zijn, wil de ondernemingsraad het adviesrecht hebben. Er moet bijvoorbeeld sprake zijn van een belangrijke investering of een belangrijk krediet. In een ondernemingsovereenkomst kan worden opgenomen wat in de betreffende organisatie wordt verstaan onder een ‘belangrijke investering’.

Procedures en bevoegdheden

Vaak worden in een ondernemingsovereenkomst ook allerlei procedures afgesproken. Dit zijn procedures die voorschrijven hoe door werkgever en ondernemingsraad moet worden gehandeld, bijvoorbeeld op het gebied van de faciliteitenregelingen en de informatievoorziening. En niet te vergeten, wat er gebeurt in geval van conflicten. Dit wordt wel de ‘procedurele’ ondernemingsovereenkomst genoemd en is het tweede bestanddeel van de ondernemingsovereenkomst.

Let op de verdere bevoegdheden!

Artikel 32 spreekt van ‘verdere bevoegdheden’ die aan de ondernemingsraad kunnen worden toegekend. Het is níet mogelijk in een convenant de bevoegdheden van de ondernemingsraad in te perken. Een ondernemingsovereenkomst moet schriftelijk worden vastgelegd. Het kan een apart document zijn, maar de overeenkomst kan ook neergelegd zijn in de notulen van de overlegvergadering. Een afschrift van de overeenkomst moet ook worden toegezonden aan de bedrijfscommissie, maar als dat niet gebeurt, maakt dit de overeenkomst niet ongeldig. Een ondernemingsovereenkomst geldt in principe voor onbepaalde tijd. Als partijen dat niet wenselijk vinden, moet een looptijd of een datum waarop de overeenkomst afloopt worden vastgelegd. Op de ondernemingsovereenkomst is, tot slot, de gewone geschillenregeling van toepassing die voor alle bepalingen van de WOR geldt (artikel 36).   Heeft uw bedrijf geen decentrale CAO? Laat dan uw vakbond weten wat de OR voor ogen heeft. Stel uzelf op als adviseur en informatiepunt. De beste successen behaalt u ook door mee te denken met het management. De meeste invloed kunt u namelijk uitoefenen als besluiten nog niet zijn genomen. Gebruik bijvoorbeeld de algemene overlegvergadering om te informeren naar beleidsplannen. Laat uw werkgever en vakbond weten wat de mening van uw OR is en vraag hen u als adviseur aan te houden.