Op pad met inspecteur Ron van Gaans van de Nederlandse Arbeidsinspectie om risico's van werken in de bouw in kaart te brengen. Vandaag bezoekt Van Gaans onaangekondigd ("ik wil geen toneelstukjes") een project in Rijswijk: de afbouw van een zes verdiepingen tellend kantoorpand. Het pand wordt getransformeerd tot een wooncomplex met 460 units voor studenten, gezinnen, vluchtelingen en asielzoekers. Met name stukadoors, glaszetters, tegelzetters, elektriciens en zetters van gipswanden en plafondplaten hebben zijn aandacht.

"Ik pak mee wat ik tegenkom, ook bijvangst", zegt Van Gaans vooraf. "Denk bijvoorbeeld aan lijmen en kitten. Sommige schoonmaakmiddelen voor pvc zijn verdacht carcinogeen. PUR en polyurethaanlijm kom ik ook veel tegen. Ik scan, ik kijk, ik ruik. Signalen van illegale arbeidsmigranten? Die geef ik door aan onze inspecteur arbeidsmarktfraude. Mijn eigen focus ligt op fysieke belasting."

"Als ik overtredingen constateer, pak ik waar mogelijk door naar de opdrachtgever. Ook die heeft verplichtingen, zoals de vergewisplicht. In de ontwerpfase moet de opdrachtgever zich ervan vergewissen dat het werk veilig uit te voeren is. Zijn er stappen niet gezet? Daar handhaven we op."

Onverwacht bezoek NLA is iets positiefs

Het echte werk begint vandaag in de schaftkeet: een gesprek met de uitvoerder. "Arbeidsinspectie? Dat is meestal niet goed", zegt die. Zijn bulderlach verraadt ongemak over het onverwachte bezoek. "Nee, nee", zegt Van Gaans. "Je moet dit positief zien." De inspecteur vertelt over de reden van zijn bezoek.

Het gesprek meandert in de richting van toegangscontrole, die er niet is maar waar het bedrijf wel op had aangestuurd. "Toen we voor dit werk intekenden", aldus de uitvoerder, "hadden we toegangscontrole begroot: een tourniquet en een slagboom aan twee kanten. Kosten: drie ton. De opdrachtgever heeft dat eruit bezuinigd. Zoiets moet ik loslaten, want daar kan ik verder helemaal niks mee."

Van chemische luchtjes tot scheve steiger

In het pand zijn de werkzaamheden in volle gang. Op de zesde etage ziet Van Gaans veel strak afgewerkte kamers, maar helaas geen bouwactiviteit. Vijfde etage: ook geen bouwvakkers aan het werk. Van Gaans opent deuren en potten verf. "Wacht eens, ik ruik een chemische lucht." Volgens de uitvoerder is het de coating op het dakterras, een paar verdiepingen lager.

Vierde etage, derde etage… Het pand lijkt verder afgebouwd dan verwacht. "Klopt", bevestigt de uitvoerder. "We hebben de helft opgeleverd. De spackspuiter is al op de begane grond." Van Gaans ziet een onbemande rolsteiger met een wiel dat klem is gezet in een gat in de vloer. "Die staat helemaal scheef, zeker als je erop gaat staan. Dat kan zo niet, dat moet aangepast. Ik zie dat de elektricien hier nog bezig is, want alle kabels hangen los. Spreek hem hierop aan!"

Gezondheid staat altijd voorop

De Arbeidsinspectie controleert momenteel zo'n 15 beroepen op fysieke belasting. Sinds 26 januari 2026 zijn dat stellers van blokken, plafondplaten, wandplaten, kozijnen en deuren. Eerder waren al stratenmakers, stukadoors en zandcementdekvloerleggers aan de beurt. In mei zijn daar betonstaalvlechters, glaszetters, metselaars, monteurs van metalen dak- en gevelelementen en dakdekkers van platte daken bij gekomen.

Gezondheid staat altijd voorop. En dat is een never ending story. Om de haverklap worden bouwvakkers aangereden, blootgesteld aan fysieke belasting, asbest en kwartsstof, geëlektrocuteerd of doodgedrukt onder zwaar materiaal.

Werkgevers zijn verplicht om lichamelijke belasting zo veel mogelijk te voorkomen. Daarbij moeten ze maatregelen nemen in een vaste volgorde. Is het mogelijk om het werk anders te doen, waardoor het minder zwaar wordt? Bijvoorbeeld door ander materiaal te gebruiken of het werk anders te organiseren. Is de inzet van machines voor tillen, duwen of trekken een optie? Zijn er hulpmiddelen beschikbaar? Denk daarbij aan tilhulpen, verrijdbare systemen of hefwagens. Pas als deze stappen zijn doorlopen, mag een werkgever kijken wat werknemers zelf nog kunnen doen.

Niet alle hulpmiddelen zijn duur

Lang niet alle hulpmiddelen zijn duur, volgens Van Gaans: "Als een stukadoor zijn speciekuip op een plateau met wieltjes zet, staat die hoger en hoeft hij minder te bukken. De bak is ook makkelijker te verplaatsen." De inspectie gaat verder.

Op de tweede etage wordt de sfeer een tikkeltje grimmig. In een gang brengt een monteur isolatiemateriaal aan op luchtkanalen. Er is geen afzuiging. Van Gaans wil weten wat voor lijm de monteur gebruikt, want handschoenen draagt hij niet. "Ik doe dit werk al 20 jaar", zegt deze. "Nooit ergens last van." Van Gaans: "Het risico stapelt. Het kan een keer ophouden. Even kijken wat er op dit potje staat: 'Licht ontvlambaar. Herhaalde blootstelling kan een droge en gebarsten huid veroorzaken.' Jij moet dus oogbescherming en beschermende kleding dragen."

'Ik wil dat je gezond je pensioen haalt'

De monteur in kwestie ziet dat anders: "Je kunt dit isolatiewerk niet doen met handschoenen aan. Een keer eroverheen wrijven en het spul is naar de kloten. Ik doe dat met de blote hand. Ik gebruik een beetje zalf en het is klaar. Afzuiging is er ook: hier staan de ramen aan beide kanten open. Als ik de damp van de lijm te erg ruik, doe ik een masker op."

Van Gaans: "Overleg even met jullie KAM-coördinator. Ik maak wel een aantekening en ga even wat uitzoeken. Als er maatregelen genomen moeten worden, informeer ik je werkgever per brief. Wij als Arbeidsinspectie willen dat jij gezond je pensioen haalt. Maar ik merk dat je het niet fijn vindt dat wij hier zijn. Ik zorg voor je gezondheid en veiligheid, vergeet dat niet."

Waarschuwing voor verlopen keurdatum

Even verderop loopt Van Gaans twee elektriciens tegen het lijf. In units naast elkaar zijn ze aan het werk. Beiden staan op een bouwladder die niet de juiste keuringssticker heeft. De ladders hadden in januari al gekeurd moeten zijn.

Het bedrijf waarvoor de mannen werken krijgt een waarschuwing. Als een inspecteur het bij een volgende inspectie nog eens constateert, wordt er onherroepelijk een boete uitgeschreven. Van Gaans legt uit dat iemand van het bedrijf zelf die ervoor is opgeleid de periodieke keuring mag uitvoeren.

Boven de 50 kilo tillen altijd mét hulpmiddel

Op de begane grond staan twee mannen op het punt een enorme glasplaat van A naar B te verplaatsen. Let wel: zonder hulpmiddelen. De plaat weegt 107 kilo. Nu laat de inspecteur zijn strengste stem horen. "Deze gaan jullie dus niet handmatig tillen! Je mag maar 25 kilo per man tillen. Je mag er niet aan werken zolang hier geen hulpmiddelen beschikbaar zijn."

"Nee, het mag ook niet met z'n vieren. Boven de 50 kilo is er altijd een hulpmiddel nodig. Stuur maar een foto van een hulpmiddel. Dat ga ik beoordelen en als het klopt, mag je verder."

Leuker kan Ron van Gaans het vandaag niet maken. En morgen ook niet. Er is veel verbeterd sinds de Arbeidsinspectie in 1890 begon, maar in 2025 overleden er toch weer 59 bouwvakkers. En dat zijn er 59 te veel.

Naschrift: 5 dagen na de inspectie krijgt Van Gaans een telefoontje van de monteur van het isolatiemateriaal. Hij biedt zijn excuses aan voor de manier waarop hij de inspecteur te woord heeft gestaan. Dat Van Gaans zei dat hij op de locatie was voor de veiligheid van de monteur, heeft hem aan het denken gezet. Hij heeft zich verdiept in de producten waarmee hij werkt en heeft zijn werkwijze daarop aangepast.

Dit artikel verscheen eerder op Cobouw