Vergeet waterstofauto's, vergeet de waterstofverwarmingsketel van Nefit Bosch of Remeha. Allemaal interessant natuurlijk, maar die toepassingen moeten vanaf nul beginnen. Als we in Europa écht werk willen maken van duurzaam geproduceerde waterstof, dan moeten we weten waar de huidige waterstofmarkt al ontwikkeld is. En díe sectoren vervolgens vergroenen. En als we dat gedaan hebben, en rond deze bestaande processen een stevige groene waterstofketen is ontstaan, dan kan je wellicht gebruik maken van de schaalvoordelen en bijkomende kostenverlagingen, om waterstof in andere sectoren toe te passen, zoals de gebouwde omgeving.
Deze conclusie is natuurlijk niet de enige die je kan trekken als je Nederlandse consumptie en productie van waterstof in kaart brengt. Maar het is wel de meest voor de hand liggende.
Nederland een Europese waterstofreus
In 2024 gebruikten de 27 Europese lidstaten samen 7215 kiloton (kton) waterstof. Een kiloton is duizend keer duizend kilo, dus een miljoen kilo. Duitse bedrijven namen het leeuwendeel voor hun rekening, met een totale gezamenlijke consumptie van 1486 kton waterstof. Op de tweede plaats volgt Nederland, met 1054 kton. Een dieper duikje in de data geeft daarvoor een verklaring: Nederland is sterk in de chemische industrie en raffinage. En juist daar speelt waterstof een belangrijke rol.
Nederlands grootste waterstofconsument bevindt zich in Zeeland, vlakbij Terneuzen. De Noorse kunstmestfabrikant Yara Sluiskil gebruikte in 2024 223 kton waterstof. Behalve kunstmest maakt het bedrijf ook industriële chemicaliën. Waterstof is hier grondstof. Door gebruik te maken van het Haber Bosch proces worden stikstofgas en waterstofgas omgezet in ammoniak en CO2. Ammoniak wordt vervolgens gebruikt om kunstmest te maken.
Raffinage-route
Na Yara volgt Shell Pernis op de tweede plaats, met 184 kton. Het olieconcern gebruikt waterstof bij de raffinage van olie. Het gaat om grijze waterstof, die door middel reforming gemaakt wordt uit aardgas. Het is de bedoeling dat nog dit jaar een deel van deze grijze waterstof wordt vervangen door groene waterstof uit de binnenkort in gebruik komende elektrolyser Holland Hydrogen I. Het gaat dan om ongeveer 10 kton per jaar, of 10% van de huidige vraag.
Op plek drie staat OCI Nitrogen Geleen, met een gebruik van 145 kton, net als bij Yara bedoeld voor het maken van ammoniak. Plekken vier tot en met zeven worden bezet door raffinagebedrijven: Esso, Total, Neste en BP.
Vier productiewijzen
Waterstof kan op verschillende manieren geproduceerd worden. De European Hydrogen Observatory onderscheidt vier hoofdprocessen, te weten:
- 'reforming' van aardgas
- reforming in combinatie met CO2-opvang en oplag
- als een 'by-product' van andere productieprocessen, zoals bijvoorbeeld bij chloorproductie
- Elektrolyse: wat groene waterstof oplevert
In Europa (27 lidstaten) werd in 2024 7194 kton waterstof geproduceerd. Duitsland, Nederland, Polen, Frankrijk en Italië nemen samen 57% van deze productie voor hun rekening. Wederom staat Duitsland op plek één en Nederland op plek twee, met een totaal van 1017 kton waterstof. Bijna alles komt van reforming. Een veel kleiner deel wordt geproduceerd als by-product. De bekendste producent hier is ongetwijfeld Nobian, dat in Delfzijl en in de Botlek chloor produceert door middel van zoutwaterelektrolyse. Daar komt ook waterstof bij vrij.
Afvang van CO2
De productie van waterstof bij Shell Pernis levert CO2 op. Die CO2 wordt afgevangen en geleverd aan de OCAP CO2-pijpleiding, die vervolgens naar glastuinders in de omgeving wordt verstuurd. In 2024 ging het in totaal om 31 kton.
Elektrolyse van zoet water, de duurzame variant van waterstofproductie is met een kleine één kton nog nauwelijks vertegenwoordigd. Grootste projecten waren Hysolar HRS en MultipLHY. Hysolar is een PEM-elektrolyser, die wordt gevoed met ultrazuiver water en met groene elektriciteit in Nieuwegein. De installatie werd in 2024 officieel geopend door koning Willem-Alexander. MultipLHY is een Solid Oxide Electrolyser Cell (SOEC), die staat in Rotterdam. De komende jaren echter staan verschillende grote elektrolysers op de rol om ofwel operationeel te worden of gebouwd te worden. Dus deze productie zal zeker toe gaan nemen.
Consumenten produceren eigen waterstof
Interessant om te zien is vooral dat de grote waterstofconsumenten meestal ook hun eigen waterstof produceren. Het gaat dan bijvoorbeeld om Yara, maar ook OCI Nitrogen, Shell en Total. In alle gevallen gaat het hier om reforming van aardgas.
Verduurzaming van de waterstofproductie bij deze bedrijven, zal dus eigenlijk vooral ook zijn: verduurzaming van de eigen productieprocessen.
